Danh sách bài viết

Vì sao thói quen khó sửa?

Cập nhật: 02/07/2021

Thói quen giúp chúng ta hằng ngày, từ việc vứt bỏ nhu cầu phải nhớ chi tiết các bước làm bánh, lái xe đến công sở hoặc những thao tác nhiều công đoạn khác. Thói quen xấu, hơn thế, lại ăn sâu cả vào trí óc lẫn hành vi. Chúng vừa cực kỳ khó sửa, lại vừa rất dễ hồi sinh, như vẫn thấy ở nhiều người nghiện thuốc.

Một nghiên cứu mới đăng trên Nature, do Ann Graybiel từ Viện McGovern, Viện công nghệ Massachusetts, nay đã chỉ ra nguyên nhân vì sao: Hình thái hoạt động thần kinh chủ yếu ở một vùng não đặc biệt bị thay đổi khi thói quen hình thành, và thay đổi tiếp khi thói quen đó bị phá vỡ, song nó lại nhanh chóng phục hồi khi có thứ gì đó kích hoạt thói quen đã mất.

Vùng não trên có tên gọi là hạch cơ sở - vùng có vai trò quyết định đối với các thói quen, cảm giác nghiện và trình tự học tập. Ở những bệnh nhân bị Parkinson, rối loạn ám ảnh và nhiều rối loạn tâm thần khác, hoạt động của hạch cơ sở bị trục trặc.

Trong thí nghiệm của Graybiel, những con chuột học được thói quen rằng có một phần thưởng bằng chocolate ở cuối một mê cung hình chữ T. Khi chúng đang ghi nhớ điều này, các nơron "bật sáng" suốt quá trình chúng chạy qua mê cung, như thể mọi thứ đối với nó đều rất quan trọng. Khi chuột ghi nhớ thói quen cùng với ám hiệu (tiếng nói) trong quá trình chạy tới miếng chocolate, các nơron trong vùng hạch cơ sở cũng kích hoạt.

Khi chuột đã thuộc lòng ám hiệu, các nơron liên quan chỉ hoạt động mạnh mẽ ở những phần quan trọng nhất của nhiệm vụ - điểm đầu và cuối của mê cung. Song các nơron này trở nên im lặng khi chuột chạy qua mê cung quen thuộc, như thể chúng tận dụng hiểu biết của mình để tập trung có hiệu quả hơn vào phần thưởng. Các nơron "không liên quan" cũng bặt tiếng trong suốt quá trình vượt mê cung.

Sau đó, các nhà nghiên cứu bỏ phần thưởng đi, và khiến cho các ám hiệu trở nên vô nghĩa. Sự thay đổi này khiến cho mọi thứ trong mê cung lại trở nên "có liên quan", và các nơron lại bật sáng suốt đường chạy. Cuối cùng các con chuột dừng chạy (từ bỏ thói quen) và thói quen mới tập được trên các tế bào não biến mất. Nhưng ngay khi nhóm nghiên cứu đặt chocolate trở lại, mô hình thần kinh tập nhiễm (do học hỏi mà có), với điểm bắt đầu và kết thúc, lại tái diễn.

"Chúng tôi đã cố gắng mô phỏng việc học tập và loại bỏ một thói quen. Nếu một hình thái tập nhiễm được vẫn duy trì ở trong não sau khi hành vi biến mất, có thể đó là lý do vì sao việc thay đổi một thói quen lại khó khăn đến vậy", Yasuo Kubota, thành viên nhóm nghiên cứu, nhận định.

"Vì một lý do nào đó, não bộ giữ nguyên ký ức về thói quen, và hình thái này có thể khôi phục nếu các ám hiệu tương ứng với thói quen xuất hiện trở lại. Tình huống đó tương tự như một người đang cố gắng giảm cân, nhưng chỉ cần nhìn thấy một miếng chocolate là có thể phải bắt đầu lại tất cả ý định tốt đẹp đó", Graybiel nói.

Nhóm nghiên cứu hy vọng phát hiện sẽ là chìa khóa để tìm ra cách điều trị những thói quen xấu như nghiện ngập, và cách để khuyến khích các thói quen tốt có lợi cho sức khỏe và hạnh phúc.

T. An (theo Physorg)


Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên: Biến chủng mới của virus SARS-CoV-2 có tốc độ lây lan tăng từ 3-5 lần so với biến chủng cũ

Sinh học

Lý giải số ca F0 tăng nhanh trong những ngày qua, đặc biệt gần đây cả nước đã vượt ngưỡng 100.000 ca/ngày, tại cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ chiều 3/3, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết: Từ khi Việt Nam xuất hiện dịch COVID-19, sau đó là...

Kỹ thuật chọn hạt giống lúa khỏe và xử lý giống trước khi gieo sạ

Sinh học

Giống lúa là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu trong sản xuất lúa. Muốn có cây lúa khoẻ thì chắc chắn phải có hạt giống tốt và khoẻ mạnh. Gieo trồng hạt giống khoẻ, có chất lượng cao là điều kiện cần thiết để có một vụ mùa thu hoạch cao (có...

Lạnh gáy cảnh bọ ngựa cái nhai đầu bạn tình khi đang giao phối

Sinh học

Cái giá phải trả cho "cuộc tình" của bọ ngựa thường rất đau khổ đối với con đực.

Việt Nam tách được tế bào gốc từ phôi chuột

Sinh học

PGS Nguyễn Mộng Hùng và cộng sự thuộc khoa Sinh, Đại học Khoa học Tự nhiên (Hà Nội) vừa thành công trong việc tách và nuôi lâu dài tế bào gốc của phôi chuột, biến chúng thành tế bào gốc má

Anh cho phép tạo phôi người từ 2 bà mẹ

Sinh học

Đèn xanh đã được bật cho các nhà khoa học Anh trong việc tạo ra những phôi người chứa chất liệu di truyền lấy từ 2 phụ nữ. Bước ngoặt này sẽ mở ra triển vọng ra đời những em bé có hai bà mẹ.

Phát hiện mới về tế bào miễn dịch ở những ca người đã khỏi bệnh COVID-19

Sinh học

Trong cơ thể những người từng mắc COVID-19 thể nhẹ sau vài tháng khỏi bệnh vẫn còn các tế bào miễn dịch tiếp tục sản sinh kháng thể chống virus SARS-CoV-2 và có thể tồn tại suốt đời.

Cấy gene người vào chuột

Sinh học

Các nhà khoa học đã lần đầu tiên chuyển ghép thành công nhiễm sắc thể người vào chuột, tạo nên một bước đột phá có thể mở ra hướng mới trong việc điều trị bệnh Down và các chứng rối loạn khác.

Phát hiện gen mới giúp kéo dài tuổi thọ

Sinh học

Các nhà nghiên cứu tại Trường ĐH Y Harvard và Trường ĐH California-Davis cho biết họ vừa tìm thấy các gen mới có thể giúp kéo dài tuổi thọ con người. Việc giảm mạnh lượng calo đưa vào cơ thể, hay còn gọi là hạn chế calo, được biết l

Mỹ thành lập ngân hàng tế bào mầm quốc gia

Sinh học

Ngân hàng tế bào mầm quốc gia này sẽ cung cấp tế bào mầm phôi người - được chính quyền liên bang phê chuẩn và tài trợ - dùng cho các nghiên cứu. Tại Mỹ, nghiên cứu tế bào mầm đã có từ trước tháng 8-2001 khi

Phát hiện hoa toả sáng huỳnh quang

Sinh học

Trong khi đang tìm hiểu sắc tố tạo nên màu hoa, các nhà khoa học đã tình cờ bắt gặp một hợp chất tự nhiên tạo ra hiện tượng huỳnh quang xanh lục mờ ảo trên các cánh của loài hoa Mirabilis jalapa, hay hoa bốn giờ.