DMCA.com Protection Status

Liệu có phải một đột biến mới trong virus Ebola đã khiến chúng dễ gây chết người hơn?  quan tâm

Được đăng bởi: Ẩn danh

Cập nhật lúc 08:01 ngày 28/12/2017

Đại dịch Ebola bắt đầu bùng nổ vào năm 2013 nhấn chìm cả Tây Phi vẫn là một câu hỏi cho các nhà khoa học. Trước dịch Ebola, số người ốm chưa từng lên đến 600 người. Nhưng sự bùng nổ ở Liberia, Sierra Leone, và Guinea có hơn 28.000 ca nhiễm trước khi nó được kiểm soát. Một phần của nguyên nhân này là do các virus đã bùng nổ ở các thành phố lớn, làm cho việc đối phó với dịch trở nên khó khăn hơn so với các vùng nông thôn hẻo lánh đã xảy ra trước đó. Cơ sở hạ tầng y tế công cộng nghèo nàn của các nước và các yếu tố môi trường cũng đóng vai trò quan trọng.

Những virus Ebola trong đợt dịch ở Tây Phi xuất hiện nhiều đột biến hơn bao giờ hết.

Nhưng, các nhà nghiên cứu còn đưa ra các vấn đề hấp dẫn khác. Họ nhận thấy rằng khoảng 3 tháng sau khi bắt đầu bùng nổ và trở thành một đại dịch, virus đã trải qua một đột biến khiến cho nó dễ nhiễm vào con người hơn là nhiễm vào vật chủ tự nhiên của nó (một loài dơi ăn quả). Pardis Sabeti một nhà di truyền học về tiến hóa người, Đại học Harvard, tác giả của một trong 2 bài báo trên cho rằng "Trước đây, việc virus truyền từ người sang người không xảy ra nhiều, do đó có thể nói virus này mang rất nhiều đột biến."

Sabeti nhấn mạnh rằng nhóm nghiên cứu của bà chỉ “tình cờ” tìm ra một trường hợp bị đột biến vào đúng thời điểm bùng nổ của đại dịch, nhưng một nhóm nghiên cứu độc lập khác cũng đã công bố nghiên cứu thứ hai với phát hiện tương tự và đã "thuyết phục" rằng có mối liên hệ giữa đột biến trong virus làm nó dễ xâm nhiễm lên tế bào người. Nhóm nghiên cứu cho rằng “Đột biến này góp phần trực tiếp vào khả năng truyền bệnh và tăng khả năng bùng phát của dịch". Sabeti nói "Chúng tôi không gây hoang mang và cũng không tự mãn, bất kỳ một đột biến nào có khả năng gây tác động xấu cũng nên được tìm hiểu kỹ."

Làm việc với nhóm nghiên cứu của Jeremy Luban từ Đại học Massachusetts tại Worcester, bà Sabeti và đồng nghiệp phân tích trình 1 489 mẫu từ bệnh nhân ở Tây Phi. Tháng 3/ 2014 là thời điểm phát hiện dịch, nhưng nó xuất hiện sau khoảng 3 tháng khi ghi nhận trường hợp đầu tiên, các trình tự đã chia thành hai nhóm, một nhóm là trình tự có chứa sự thay đổi amino acid trong protein bề mặt của virus và cho phép nó bám vào các tế bào.

Câu hỏi lớn là liệu các đột biến có giúp virus lây lan hay không? Các nhà nghiên cứu không được có được Phòng thí nghiệm an toàn sinh học cấp độ 4 (BSL) để kiểm tra bằng virus Ebola thật, vì vậy họ thiết kế virus vô hại gọi là "giả lập - pseudotyped" có chứa các gen tạo ra protein bề mặt loại ban đầu và loại đột biến. Nhóm đã công bố trên tạp chí Cell rằng các tế bào miễn dịch của người dễ nhiễm với các virus pseudotyped đột biến hơn các virus pseudotyped ban đầu. Các nhà nghiên cứu cũng cho thấy rằng đột biến này nhiễm vào các tế bào của linh trưởng dễ hơn nhiễm vào tế bào của động vật khác.

Công bố thứ hai là nhóm nghiên cứu của Jonathan Ball, trường Đại học Nottingham, vương quốc Anh và Etienne Simon-Loriere của Viện Pasteur Paris. Công trình công bố độc lập vào ngày 3/11 trên tạp chí Cellcũng có kết luận tương tự. Nhóm nghiên cứu đã phân tích 1610 trình tự của từ ổ dịch và họ cũng tách thành hai dòng dựa trên sự đột biến duy nhất trong glycoprotein. Các nhà nghiên cứu cũng so sánh virus Ebola pseudotyped, chủng ban đầu với những virus mang đột biến tương tự như kết quả phân tích, và thấy rằng các chủng đột biến ưu tiên nhiễm với các tế bào từ người hơn là các tế bào từ loài dơi ăn quả Hypsignathus monstrosus. Họ cũng phát hiện sự lây nhiễm của đột biến này cũng được tăng bởi các đột biến khác, điều này cho thấy rằng virus không chỉ trải qua chỉ một mà chúng đã trải qua một số lần đột biến để thích nghi cho việc nhiễm dễ dàng từ người sang người. Điều này làm cho việc chống lại dịch bệnh càng trở nên phức tạp và khó khăn.

Nhưng Ball, Simon-Loriere, và các đồng nghiệp đã kết luận một cách thận trọng, nhấn mạnh rằng các yếu tố dịch tễ học, như "Mật độ đông đúc tại vực đô thị làm gia tăng khả năng truyền bệnh.". Họ cho rằng "Mặc dù có đầy đủ các kết quả thử nghiệm ở đây, nhưng cũng không thể xác định rõ ràng liệu những đột biến quan sát được này có phải là một phần nguyên nhân trong suốt thời gian lây lan của dịch từ 2013 đến 2016".

Các tác giả của nghiên cứu mới đồng ý rằng để làm rõ tác động lây truyền và độc tính của đột biến, các nhà khoa học phải làm thí nghiệm với virus thật và các virus được thiết kế đột biến, cả trong nuôi cấy tế bào và trên động vật. Nhưng để tìm được một phòng thí nghiệm BSL-4 sẵn sàng hợp tác và tài trợ là một thách thức khó khăn. Sabeti nói "Chúng ta cần phải chú ý đến điều này, chúng ta cần phản ứng nhanh với virus ở những tình huống virus chuyển nhiễm từ động vật sang người như Ebola và các virus khác. Một tia lửa cũng có thể đốt cháy cả khu rừng".

Tài liệu tham khảo:

Jon Cohen, "Has a new mutation in the Ebola virus made it deadlier?", Science, November 3, 2016.

Lược dịch Lê Văn Trình

Biên tập Biomedia Việt Nam