DMCA.com Protection Status

NGHIỆP VỤ BÁO CHÍ CẦN CHO CÁN BỘ ĐOÀN- HỘILHTNVN .  quan tâm

Được viết bởi: Trần Việt Thao

Cập nhật lúc 15:08 ngày 05/01/2018

NGHIỆP VỤ BÁO CHÍ CẦN CHO CÁN BỘ ĐOÀN- HỘILHTNVN .


Để góp phần giúp cán bộ Đoàn-Hội LHTNVN và ĐV, TN có khả năng tham gia công tác tuyên truyền trên phương tiện thông tin đại chúng; chúng tôi sưu tầm tóm tắt một số nét cơ bản về nghiệp vụ báo chí nhằm giúp các bạn có thể viết được tin, bài, gương, ghi nhanh, phóng sự,... phản ánh được hoạt động Đoàn- Hội của cơ sở mình cho báo chí. Nội dung tóm tắt cụ thể cần giới thiệu gồm:

A, TIN:

I, Tin và các đặc điểm của tin báo chí:

1, Tin :Là một thể loại thông dụng nhất trong các báo chí, nó phản ánh nhanh những sự kiện thời sự có ý nghĩa trong đời sống xã hội với ngôn ngữ cô đọng, ngắn gọn, trực tiếp và dễ hiểu.

Tin tức là sự việc mới xảy ra, sự việc là cơ sở của tin tức và nó trở thành thời sự khi nó quan trọng và đ­­ược loan báo cùng với đư­­ờng lối, chính sách, nghị quyết”.

Tin tức là những dữ kiện quan trọng hay đáng để ý, được một số đông người quan tâm. Những tin này khác với những điều thông thường xẩy ra hàng ngày. Tin là những gì khác thường”.

Thông tin: đ­­ược quan niệm là tất cả những gì có thể giúp cho con ng­­ười hiểu đư­­ợc về đối t­­ượng đư­­ợc quan tâm nghiên cứu. Nói cụ thể hơn, thông tin là tất cả những nhân tố góp phần giúp cho con ng­­ười nắm bắt và nhận thức một cách đúng đắn và đầy đủ các hiện tư­­ợng xảy ra trong không gian và thời gian, các vấn đề chủ quan và khách quan......”.

2, Sự kiện , đối tượng phản ánh của tin:

Nói đến tin là nói đến sự kiện. Sự kiện là đối tượng nhận thức phản ánh của thể loại tin, đồng thời là một nội dung của tin .

Tuy nhiên không phải mọi sự kiện đều trở thành đối tượng của tin tức báo chí, nói cách khác, đối tượng trung tâm mà tin báo chí quan tâm là các sự kiện thời sự cấp bách.

Về thời gian, sự kiện cấp bách thường ở những dạng sau:

  • Mới xẩy ra.

  • Đang xẩy ra

  • Sắp xẩy ra.

  • Mới phát hiện được.

  • Và thời điểm: Sự kiện thời sự cấp bách thường được tập trung phản ánh vào hai thời điểm: bắt đầukết thúc.

*Các câu hỏi đặt ra khi viết tin( hội đủ 5 W, 1 H và ba tác động):

- Việc gì xảy ra? What?

- Việc xảy ra ở đâu? Where?

- Việc xảy ra khi nào? When?

- Ai làm việc đó? Who?

- Tại sao việc xảy ra? Why?

- Việc xảy ra thế nào (kết quả) ? How?

- Thái độ của đối tượng có liên quan ? Attitude?

- Người ta giải quyết sự việc ra sao? To solve ?

To settle ? To disentangle ?

- Xu thế vận động và ý nghĩa, tác dụng của sự kiện ? General trend?( xu thế ?).

action; effect (tác dụng) ; Mean, sense (ý nghĩa).

3* Tính chất khuynh hướng chính trị của tin :

  • Tính khách quan (sự kiện khách quan là đối tượng phản ánh của tin tức báo chí ).

  • Mức độ khách quan của nội dung tin cũng không tách rời những quan hệ lợi ích, quan điểm chính trị , xã hội của cơ quan báo chí ( tính giai cấp )…………

II- CÁC THỂ DẠNG TIN BÁO CHÍ:

1, Tin vắn: Là một tin rất ngắn, cấu tạo bằng một vài câu trong đó phản ánh những thông điệp cô đọng nhất về sự kiện thời sự.

2, Tin ngắn: là một thể tin có các thành phần kết cấu tương đối đầy đủ, chủ yếu phản ánh những thông điệp đặc trưng về nội dung, hình thức của bản thân sự kiện thời sự.

Đặc điểm chính:

+ Nội dung của tin ngắn là những thông điệp quan trọng về quy mô, tính chất, nguyên nhân và ý nghĩa của sự kiện thời sự, tin ngắn nhằm mục đích giúp công chúng có những hình dung tương đối đầy đủ về diện mạo của sự kiện thời sự.

+ Thường được sử dụng: Thông tin về một sự kiện thời sự có ý nghĩa quan trọng đối với xã hội. Đây là sư kiện mới xảy ra (đã có khả năng quan sát, nhận biết các chi tiết các trạng thái, phản ánh được diện mạo, quy mô và ý nghĩa của nó nhưng chưa có điều kiện nhận thức sâu sắc về sự kiện đó).

3. Tin sâu: (còn gọi là tin chiều sâu).

Là một thể tin có dung lượng lớn (so với tin ngắn và tin vắn), phản ánh trình độ nhận thức về sự kiện thời sự; nói cách khác, tin sâu không chỉ phản ánh diện mạo của sự kiện mà nó còn khám phá các bình diện khác nhau, phân tích đánh giá tính chất, đặc điểm, nhận định về xu thế vận động, ý nghĩa của sự kiện đối với xã hội.

- Đặc điểm tin sâu: + Giúp người đọc biết và hiểu sự kiện, nội dung của tin sâu, phản ánh các bình diện, các quan hệ của sự kiện một cách phong phú, phát hiện và lý giải các tầng sâu của nội dung, các mặt khuất lấp của sự kiện, phán đoán những khả năng khuynh hướng vận động của sự kiện.

+ Giải pháp hầu hết các câu hỏi: Ai, ở đâu, khi nào, bị ảnh hưởng yếu tố nào, tác động đến cái gì, kết quả, hậu quả ra sao, sẽ đi tới đâu,…(cho dù được hình thành dưới quy mô hình thức gì thì kết cấu của tin sâu vẫn là đầy đủ nhất, hoàn chỉnh nhất).

+ Được sử dụng trong các trường hợp: phản ánh những sự kiện, vấn đề trung tâm sự chú ý trong dòng thời sự chính.

+ Có tính chất tổng kết về một phong trào, chiến dịch một giai đoạn vận động của một sự kiện quan trọng nào đó.

Tin sâu phản ánh những vấn đề sự kiện điển hình, đó là những kinh nghiệm, sáng kiến trong lao động sản xuất, tổ chức đời sống, quản ký kinh tế, hoạt động văn hoá nghệ thuật,,vvv…Những mô hình thực tế tổ chức thực hiện các chính sách chủ trương của Đảng và nhà nước một cách sáng tạo, có hiệu quả đặc điểm quan trọng của nó là có khả năng lớn trong việc tác động đến nhận thức, quan điểm, thái độ của công chúng đối với các sự kiện thời sự.

4, Tin tổng hợp: (Về bản chất tin tổng hợp cũng là một hình thức của tin sâu).

- Mục đích tin sâu, tin tổng hợp cũng là tạo khả năng hiểu sự kiện nắm được hình dáng quy mô, kích thước mà cả mối quan hệ phức tạp, các yếu tố chi phối sự phát triển của sự kiện.

5- Tin tường thuật: Là thể tin thuật lại sự kiện theo quá trình diễn biến của nó (trong thực tế có những sự kiện mà nội dung, bản chất, ý nghĩa của nó chỉ có thể được truyền đạt đầy đủ bằng cách mô tả tường thuật theo lôgic thời gian).

Đặc điểm:

+ Tin tường thuật cũng phản ánh các sự kịên thời sự quan trọng song tập trung chú ý khai thác lôgíc vận động của mỗi sự kiện mỗi chi tiết trong tin tường là một biểu hiện cụ thể hay một giai đoạn nhận định về đặc điểm, ý nghĩa của một giai đoạn vận động của sự kiện.Quan hệ giữa các chi tiết trong thực tế của các sự kiện.

+ Trong tin tường thuật, các chi tiết của sự kiện lần lượt xuất hiện theo thứ tự khách quan, thông thường tin tường thuật được kết cấu theo trình tự. Mỗi đoạn của tin tường thuật là một hay vài chi tiết của sự kiện lôgíc giữa các chi tiết các đoạn trong tin tường thuật cũng chính là lôgíc vận động của sự kiện khách quan.Tuy nhiên khi làm tin, nhà báo vẫn có thể lược bỏ một số chi tiết thấy hợp lý.

+ Phương pháp thể hiện chung của tin tường thuật là kể kết hợp mô tả. Trong khi kể và tả về sự kiện, nhà báo vẫn có thể bộc lộ thái độ, quan điểm của mình qua việc lựa chọn các chi tiết, qua những nhận định, đánh giá trực tiếp.

* Tin tường thuật được sử dụng trong một số trường hợp sau:

+ Tin tường thuật được sử dụng đề phản ánh những sự kiện chính trị - xã hội quan trong như mít tinh, Hội nghị, đại hội, các cuộc đi thăm ngoại giao, thăm làm việc của các đồng chí lãnh đạo cao cấp Đảng, nhà nước, chính phủ, các buổi lễ kỷ niệm long trọng, hoạt động một công trình, lễ hội truyền thống, buổi biểu diễn nghệ thuật, cuộc thi đấu, cuộc xử án, … cuộc động đất, núi lửa, bão lửa,…

+ Để làm tin tường thuật, nhà báo bắt buộc phải trực tiếp quan sát, theo diễn biến của sự kiện, sự sáng tạo của người làm tin tường thuật thể hiện ở khả năng chọn lọc các chi tiết quan trọng, tiêu biểu, phát hiện các mối quan hệ cũng như tính chất, ý nghĩa của các chi tiết trong sự kiện.

B - BÀI BÁO:

  • Thuật ngữ bài báo được dùng ở đây là để chỉ một thể loại tác phẩm báo chí có nội dung và hình thức tương đối hoàn chỉnh chất lượng. Thông tin chủ yếu là phản ánh toàn diện về qui mô, tính chất, khuynh hướng vận động các mối quan hệ phong phú của một sự kiện, hiện tượng, vấn đề trong đời sống xã hội và tự nhiên( bài báo là một trong thể loại có lịch sử lâu đời nhất của báo chí).

( Bài báo khoa học mục đích của nó là thông tin về qui mô, tính chất, ý nghĩa của một vấn đề khoa học, đòi hỏi phải giải quyết hoặc thông báo về kết quả, phương pháp, ý nghĩa của một công trình nghiên cứu khoa học đã được hoàn tất).

Bài báo ở đây là một thể loại báo chí phản ánh, phân tích, đánh giá, t­ương đối toàn diện một sự kiện, hiện t­ượng trong đời sống hiện thực của con ngư­ời. Tác giả của bài báo chủ yếu là nhà báo. Mục đích của nó là thông tin, giúp công chúng nhận diện đầy đủ về tính chất, quy mô, ý nghĩa xẫ hội của sự kiện hay vấn đề thời sự.

I- Các dạng bài báo:

Bài báo thông tin sự kiện, bài báo thông tin vấn đề, bài báo thông tin sự vật- hiện t­ượng.

* Bài báo thông tin sự kiện thư­ờng phản ánh:

- Những tiến trình xã hội vân động đến một điểm nút nào đó cho phép ng­ười ta nhận thức nó đã t­ương đối định hình (tình hình lao động sản xuất, chiến tranh, hoạt động nghệ thuật,…)

- Những sáng kiến kinh nghiệm điển hình trong lao động sản xuất, tổ chức cuộc sống.

- Những hành vi hoạt động có ý nghĩa xã hội của một cá nhân hay tập thể lao động nào đó (vụ án, cuộc đi thăm của cán bộ lãnh đạo cao cấp, hành vi từ thiện của một cá nhân hay tập thể)

- Những vụ việc trong đời sống xã hội (hội nghị, lễ hội, biểu diễn nghệ thuật, thi đấu thể thao…) trong thiên nhiên (bão lụt, hạn hán, động đất, núi lửa,…)

* Bài báo thông tin vấn đề:

Phản ánh các vấn đề mới đang đặt ra ở tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội nh­ư lao động sản xuất, chiến tranh- hoà bình, văn hoá- nghệ thuật, thể thao, sinh hoạt đời sống… Trong dạng bài báo thông tin vấn đề th­ường mô tả tập hợp những sự kiện phân tích mối quan hệ giữa chúng để phát hiện những mâu thuẫn và đ­ưa ra những lý giải, gợi ý, kiến nghị về tính chất, cách thức, con đ­ường giải quyết.

* Bài báo thông tin sự vật, hiện t­ượng phản ánh:

- Những sự vật, hiện t­ượng có ý nghĩa thời sự trong một mối quan hệ nào đó con đ­ường tạo nên (công trình kiến trúc, thành phố, sản phẩm lao động sản xuất…) hoặc thiên tạo (danh lam thắng cảnh, sản phẩm tự nhiên).

- Những hiện t­ượng trong đời sống xã hội(phong tục tập quán, truyền thống văn hoá,…).

II- Những đặc tr­ưng cơ bản của thể loại bài báo.

1. Nội dung của bài báo tái lập bức tranh toàn cảnh khách quan về sự kiện, vấn đề thời sự.

2. Phư­ơng pháp mô tả trình bày kết hợp với sự phân tích nhận định khái quát để tạo nên chất lư­ợng thông tin của bài báo.

3. Đặc trư­ng về hình thức của thể loại bài báo.

* Trong thể loại bài báo th­ường xuất hiện hai kiểu kết cấu chính sau:

- Kết cấu theo lôgíc hình thức: Trong đó nhà báo đ­ưa ra vấn đề rồi mô tả phân tích các bình diện, các mối quan hệ của nó để đ­ưa ra những nhận định đánh giá khách quan về vấn đề đó trên cơ sở nhận định, đánh giá về vấn đề khách quan, nhà báo đ­ưa ra chính kiến của mình về thái độ, ứng sử, biện pháp, con đư­ờng giải quyết.

- Kết cấu theo thời gian: Trong đó nhà báo mô tả quá trình hình thành và vận động của sự kiện, hiện t­ượng phân tích chất hiện thời của nó. Trên cơ sở đó nhà báo bầy tỏ thái độ của mình, phấn đoán xu h­ướng vận động của sự kiện.

Ngôn ngữ trong thể loại bài báo là sự kết hợp giữa tính chất khách quan trực tiếp với tính chất lôgíc chặt chẽ, những thủ pháp ngôn ngữ văn học sẽ phải tác dụng nếu như­: chúng không góp phần khách quan hoá nội dung thông tin trong bài báo.

III- Một số vấn đề về ph­ương pháp sáng tạo thể loại tác phẩm bài báo:

1. Phát hiện sự kiện, vấn đề cho một bài báo t­ương lai;

2. Khai thác tài liệu;

3. Xử lý tài liệu- thể hiện tác phẩm.

C - PHÓNG SỰ: " Phóng sự là một thể loại đứng giữa văn học và báo chí, có khả năng trình bày, diễn tả những sự kiện, con người, tình huống điển hình trong một quá trình phát sinh, phát triển dưới dạng một bức tranh toàn cảnh vừa khái quát, vừa chi tiết sống động với vai trò quan trọng của nhân vật trần thuật và bút pháp linh hoạt, ngôn ngữ giàu chất văn học".

" Phóng sự có mục đích tối thượng là thông tin thời sự về người thật, việc thật trong một quá trình phát sinh, phát triển. Phóng sự sử dụng một bút pháp linh hoạt, sinh động gần với văn học. Cái tôi trần thuật( thuật lại, kể lại,..) trong phóng sự, đó là cái tôi vừa lô gíc, lý trí, giàu lý lẽ và trong một chừng mực nào đó còn sử dụng sức mạnh của cảm xúc thẩm mỹ".

  • ( Chú ý: "Phóng sự văn học(thuộc loại hình kí) ghi chép kịp thời những vụ việc nhằm làm sáng tỏ trước công luận một sự kiện, một vấn đề có liên quan đến hoạt động và số phận của một hoặc nhiều người và có ý nghĩa thời sự đối với một địa phương hay toàn xã hội. Mục đích của phóng sự văn học là cung cấp cho công chúng những tri thức phong phú, đầy đủ, chính xác, để họ có thể nhận thức, đánh giá đúng người và việc mà họ đang quan tâm theo dõi. Vì thế người viết phóng sự thường sử dụng nghiệp vụ báo chí")

* Biến thể của phóng sự là "phóng sự điều tra": cái tôi trong phóng sự điều tra không đơn giản là cái trần thuật. Nó là cái tôi điều tra, nghiên cứu tri thức, có lý lẽ, có chính kiến rõ ràng. Sức mạnh của phóng sự điều tra củng chính là ở chỗ đó. Bức tranh vừa chi tiết, vừa toàn cảnh về sự thật mà tác phẩm thuộc biến thể này xây dựng nên có thể làm bằng lòng những công chúng khó tính nhất". Ở phương Tây có đề ra 6 W về phóng sự:

1,What- cái gì đã xảy ra?

2, Where- xảy ra ở đâu?

3, When- xảy ra bao giờ


4, Who- xảy ra với ai?

5, Wich- xảy ra thế nào?

6, Why- tại sao xảy ra?

D - GHI NHANH: Ghi nhanh là một thể ký báo chí nhạy bén trong việc phản ánh những sự kiện nổi bật vừa xuất hiện thông qua vai trò của nhân vật trần thuật nhằm cung cấp ngay lập tức cho công chúng một phác thảo đa diện về cái thời điểm ban đầu sinh động nhất của sự kiện với những chi tiết tiêu biếu nhất, gây ấn tượng nhất và sự chứng kiến trực tiếp của các nhân chứng.

( Trần thuật: phương diện cơ bản của phương thức tự sự(kể chuyện), là việc giới thịêu, khái quát, thuyết minh, miêu tả đối với nhân vật, sự kiện, hoàn cảnh, sự vật theo cách nhìn của một người trần thuật nhất định).

Đ - KÝ CHÂN DUNG: " Ký chân dung là một thể ký báo chí mà đối tượng phản ánh là những con người có thật, tiêu biểu cho một vấn đề hoặc một khía cạnh nào đó mang tính thời sự gắn với những hành động, việc làm cụ thể trong những tình huống hoặc hoàn cảnh điển hình với những bút pháp đặc tả và thái độ thẩm định dứt khoát của tác giả".

  • Ký chân dung: nổi bật ở khả năng tái tạo những chân dung của những con người có thật, tiêu biểu trong đời sống; coi con người là đối tượng chủ yếu. Con người trong tác phẩm ký chân dung phải dược tái hiện cùng với những sự việc, sự kiện tiêu biểu để có thể chứng minh cho phẩm chất tốt hoặc xấu mà tác giả muốn khẳng định.

( Chú ý: Chân dung văn học diễn tả diện mạo của con người cụ thể, có thật, sao cho truyền được thần thái sống động của người đó, phát hiện đặc điểm riêng cá nhân, độc đáo, không lặp lại của một nhân cách với thế giới tinh thần của nó. Phương pháp của chân dung văn học là phương pháp của thể kí. Nó không thiên về cốt truyện).

  • Dạng bài "Người tốt việc tốt"- một biến thể của ký chân dung......vvv......

  • Ký báo chí ( và các thể loại báo chí nói chung) không chấp nhận h­ư cấu d­ưới bất cứ hình thức nào ( nghĩa là không đ­ược bịa đặt ra những điều không có thật).

E-KÝ CHÍNH LUẬN:

  • " Ký chính luận là một thể ký báo chí có khả năng thông tin lý lẽ một cách sinh động thông qua việc nêu lên những sự việc( Sự kiện, hiện tượng, hoàn cảnh,…) có ý nghĩa, mới nảy sinh trong đời sống, đồng thời thẩm định sự thật đó theo một quan điểm nhất định để rút ra những vấn đề, những kết luận cần thiết nhằm điều chỉnh hành vi của công chúng".

*Chính luận báo chí: Xã luận, bình luận, chuyên luận,...…

  • Xã luận: Bài văn quan trọng(dạng ký chính luận) trong một tờ báo bàn luận về một vấn đề có ý nghĩa thời sự quan trọng( đối với trong nước hoặc ngoài nước) nhằm trình bày quan điểm của tờ báo về vấn đề đó.

  • Bình luận: Bài ký chính luận bàn và nhận định đánh giá về một tình hình, một vấn đề nào đó.

  • Chuyên luận: Bài ký chính luận chuyên bàn về một vấn đề chuyên môn, học thuật nào đó hoặc vấn đề thời sự chính trị,....vvv......

Nếu nghiên cứu và xây dựng ch­ương trình tập huấn cho cán bộ, ĐVTN những nội dung tóm tắt cơ bản về nghiệp vụ báo chí trên đây và h­ướng dẫn họ đọc thêm các ví dụ tiêu biểu về từng thể loại trên báo, tạp chí, các Website trên Internet,....thì có thể giúp họ viết đ­ược tin, bài, g­ương, ghi nhanh, phóng sự,..... cung cấp cho báo chí của Đoàn-Hội LHTNVN. Và nh­ư vậy tuổi trẻ có thể tham gia diễn đàn báo chí một cách thuận lợi, đáp ứng yêu cầu. Chúc các bạn thành công!

( Người sưu tầm, tóm tắt: Trần Việt Thao- CVC Trung tâm HN, DN & GTVLTN Thanh Hóa- nguyên là phóng viênchuyên mục phát thanh “ Tuổi trẻ Lam Sơn” 1993-1998 trên đài phát thanh Thanh Hóa).




6