DMCA.com Protection Status

Tìm hiểu về khái niệm HƯỚNG NGHIỆP và tư vấn hướng nghiệp, tư vấn nghề:  quan tâm

Được đăng bởi: Trần Việt Thao

Cập nhật lúc 15:13 ngày 24/05/2018

Tìm hiểu về khái niệm HƯỚNG NGHIỆP và tư vấn hướng nghiệp, tư vấn nghề:

“ Quan điểm của tổ chức Khoa học giáo dục văn hoá Liên Hiệp Quốc (UN ESCO) năm 1970 định nghĩa: “Hướng nghiệp là làm cho cá nhân nhận thức được các đặc tính của mình và phát triển những đặc tính đó để chọn ngành học và các hoạt động chuyên môn trong mọi hoàn cảnh của đời sống với mong muốn được phục vụ xã hội và phát triển trách nhiệm của mình”… Theo định nghĩa này, con người là chủ thể của định hướng cá nhân, hướng nghiệp chỉ tạo điều kiện để con người mở rộng khả năng hoà nhập xã hội và hoà nhập nghề nghiệp”.

Qua các cách tiếp cận của các nhà khoa học trong và ngoài nước về vấn đề hướng nghiệp, có thể nhận thấy điểm chung của các quan điểm đó là đều coi hướng nghiệp là một hoạt động trợ giúp cá nhân lựa chọn được một nghề không chỉ phù hợp với năng lực, nguyện vọng cá nhân mà còn với phù hợp với nhu cầu của xã hội. Như vậy, có thể định nghĩa khái niệm hướng nghiệp như sauHướng nghiệp là một hệ thống các biện pháp tác động đặc biệt vào quá trình định hướng nghề nghiệp của cá nhân bằng cách giúp họ nhận thức được bản thân, nghề nghiệp và nhu cầu thị trường lao động, qua đó cá nhân tự quyết định chọn lấy một nghề phù hợp đảm bảo cho họ thành đạt trong công việc và hạnh phúc trong lao động nghề nghiệp sau này” ( Nguồn: https://trinhtuvan.files.wordpress.com/2015/08/tap-bai-giang_tam-ly-hoc-huong-nghiep_ts-pham-manh-ha.pdf  )

Khái niệm hướng nghiệp

Khái niệm hướng nghiệp đã được truyền bá rộng rãi sau Hội nghị Quốc tế ở Bácxơlon năm 1921. Từ năm 1925 trở đi, những cơ quan chuyên môn về hướng nghiệp đã được thành lập ở nhiều nước (Đức, Anh, Pháp, Ý, Nga) [40, tr.177].
Theo Đại Từ điển Tiếng Việt thông dụng, hướng nghiệp được hiểu theo hai khía cạnh:

1. Tạo điều kiện xác định nghề nghiệp cho người khác: Công tác hướng nghiệp cho thanh niên học sinh;

2. Giáo dục có định hướng: Trường hướng nghiệp [50].

Hướng nghiệp thường được hiểu trên hai bình diện: bình diện xã hội và bình diện trường phổ thông [8]:
– Trên bình diện xã hội, hướng nghiệp có thể hiểu là một hệ thống tác động của xã hội về giáo dục học, y học, xã hội học, kinh tế học… nhằm giúp cho thế hệ trẻ chọn được nghề vừa phù hợp với hứng thú, năng lực, nguyện vọng, sở trường của cá nhân, vừa đáp ứng được nhu cầu nhân lực của các lĩnh vực sản xuất trong nền kinh tế quốc dân. Hướng nghiệp là công việc mà toàn xã hội có trách nhiệm tham gia. Trong những điều kiện lý tưởng, thanh thiếu niên cần được hướng nghiệp thường xuyên bằng nhiều hình thức. Nếu xã hội biết tận dụng câu lạc bộ, nhà văn hóa, truyền hình, đài phát thanh, thư viện… vào công tác hướng nghiệp thì tác dụng hướng dẫn chọn nghề đối với các em sẽ rất to lớn.
– Trên bình diện trường phổ thông, hướng nghiệp là một hình thức hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò.
+ Với tư cách là hoạt động dạy của thầy, hướng nghiệp được coi như là công việc của tập thể giáo viên, tập thể sư phạm, có mục đích giáo dục học sinh trong việc chọn nghề, giúp các em tự quyết định nghề nghiệp tương lai trên cơ sở phân tích khoa học về năng lực, hứng thú của bản thân và nhu cầu nhân lực của các ngành sản xuất trong xã hội. Tóm lại, hướng nghiệp trong trường phổ thông được thể hiện như một hệ thống tác động sư phạm nhằm làm cho học sinh chọn được nghề một cách hợp lý.
+ Hướng nghiệp là một trong những hình thức hoạt động học tập của học sinh. Qua đó, mỗi học sinh phải lĩnh hội được những thông tin về nghề nghiệp trong xã hội, đặc biệt là nghề nghiệp ở địa phương, phải nắm được hệ thống yêu cầu của từng nghề cụ thể mà mình muốn chọn, phải có kỹ năng tự đối chiếu những phẩm chất, những đặc điểm tâm – sinh lý của mình với hệ thống yêu cầu của nghề đang đặt ra cho người lao động…
Công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông chỉ là một bộ phận của công tác hướng nghiệp của toàn xã hội. Công tác hướng nghiệp trong trường phải thống nhất với công tác hướng nghiệp của toàn xã hội”.( Nguồn: https://phongvanduhoc123.wordpress.com/2013/05/31/khai-niem-huong-nghiep/   ).

“ Hướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân chọn lựa và phát triển chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của cá nhân, đồng thời thỏa mãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường lao động) ở cấp độ địa phương và quốc gia.

Lâu nay chúng ta vẫn tưởng rằng hướng nghiệp chỉ là sự lựa chọn một nghề nghiệp mà mình yêu thích, chọn một trường Đại học phù hợp với mình. Thực tế cho thấy, các bạn thường lựa chọn theo cảm tính, do "nổi hứng" nhất thời, do chạy theo phong trào hoặc do bị mất phương hướng nên "nhắm mắt đưa chân"... Tuy nhiên đây chỉ là phần ngọn của một quá trình, một hoạt động trong số rất nhiều các hoạt động của hướng nghiệp. Thuật ngữ hướng nghiệp (career mentoring) nếu được hiểu chính xác nó là sự kết hợp của nhiều lĩnh vực như đánh giá nghề nghiệp (career assessment), quản lý nghề nghiệp (career management), phát triển nghề nghiệp (career development)... Trong đó lựa chọn nghề nghiệp chỉ là một giai đoạn đầu trong tiến trình hướng nghiệp của mỗi người. Hướng nghiệp là một quá trình liên tục tác động từ khi người học còn ngồi học ở bậc phổ thông, qua quá trình trau dồi chuyên môn nghề nghiệp và tìm được nơi lao động phù hợp. Khi mỗi cá nhân đều có được chuyên môn nghề nghiệp vững vàng, ổn định, họ sẽ có nhiều cơ hội nâng cao chất lượng cuộc sống cá nhân. Ở một góc độ khác, hướng nghiệp có hiệu quả tạo ra một lực lượng lao động có định hướng rõ ràng, do họ có năng lực nghề nghiệp tốt, làm tăng năng suất lao động, góp phần cho sự phát triển về kinh tế xã hội một cách toàn diện: Về giáo dục: – Giúp học sinh có hiểu biết về thế giới nghề nghiệp – Hình thành nhân cách nghề nghiệp cho học sinh – Giáo dục thái độ đúng đắn đối với lao động – Tạo ra sự sẵn sàng tâm lý đi vào lao động nghề nghiệp Về kinh tế: – Góp phần phân luồng học sinh phổ thông tốt nghiệp các cấp – Góp phần bố trí hợp lý ba nguồn lao động dự trữ bảo đảm sự phù hợp với nghề – Giảm tai nạn lao động – Giảm sự thuyên chuyển nghề, đổi nghề – Là phương tiện quản lý công tác kế hoạch hoá phát triển kinh tế, xã hội trên cơ sở khoa học Về xã hội – Giúp học sinh tự giác đi học nghề – Khi có nghề sẽ tự tìm việc làm – Giảm tỉ lệ thất nghiệp, giảm tệ nạn xã hội, giảm tội phạm – Ổn định được xã hội Cẩmnanghướngnghiệp 06 HƯỚNG NGHIỆP LÀ GÌ ?” ( xem thêm: https://gdnn.edu.vn/Huong-nghiep/huong-nghiep-la-gi-51.html )

“ Hướng nghiệp là hệ thống những biện pháp dựa trên cơ sở tâm lý học, sinh lý học, giáo dục học, xã hội học và một số khoa học khác nhằm giúp con người định hướng nghề nghiệp một cách đúng đắn, từ đó chọn nghề phù hợp với nguyện vọng, năng lực, đặc điểm tâm sinh lý cá nhân và hoàn cảnh sống, phù hợp với nhu cầu của xã hội; nhờ vậy có thể tiến tới đỉnh cao của nghề nghiệp, cống hiến được tối đa cho xã hội và xây dựng được cuộc sống tốt đẹp cho bản thân và gia đình.

Dưới góc đọ kinh tế- xã hội, hướng nghiệp có vai trò quan trọng để phát triển nguồn nhân lực và sử dụng nó một cách tối ưu.

Bản thân công tác hướng nghiệp cũng phải được định hướng theo tiến trình phát triển của đất nước, theo sự chuyển dịch của cơ cấu kinh tế qua từng thời kỳ, từng vùng và địa phương cụ thể.

Công tác hướng nghiệp gồm 3 khâu gắn bó chặt chẽ với nhau là định hướng nghề, tư vấn nghề và tuyển chọn nghề. Sau đó là học nghề để đi tới việc làm.

Nhưng thực tế nhiều năm gần đây ở nước ta cho thấy đang diễn ra một quy trình ngược: Rất nhiều thanh niên sau khi học xong THCS hoặc THPT, không có định hướng nghề nghiệp rõ rang, không được ư vấn nghề một cách khoa học, dành hết công sức, tiền của để thi vào một trường cao đẳng, đại học hoặc cơ sở dạy nghề nào đó mà hầu hết chưa nắm được nội dung đào tạo là như thế nào. Điều đó, dưới góc độ quốc gia đã dẫn đến tình trạng bất hợp lý về cơ cấu lao động qua đào tạo; dưới góc độ cá nhân dẫn đến tình trạng bất hợp l;ý về cơ cấu lao động qua đào tạo; dưới góc độcá nhân dẫn đến tình trạng “ vênh” giữa năng lực và nghề nghiệp, không yêu nghề, khó thăng tiến trong nghề nghiệp, chuyển nghề.

3, Nội dung công tác hướng nghiệp

a, Làm cho đối tượng hiểu rõ mình là ai? Thông qua trực tiếp trao đổi, tìm hiểu về hứng thú nghề nghiệp, hoàn cảnh và truyền thống gia đình.

Thông qua một số trắc nghiệm tìm hiểu về trí nhớ, trí tưởng tượng không gian, sự tập trung chú ý, khả năng giao tiếp,….

b, Làm cho đối tượng hiểu được về thế giới nghề nghiệp

  • Cung cấp thông tin về hệ thống đào tạo ( địa điểm, chỉ tiêu, tuyển sinh, tỷ lệ chọn học sinh thi đỗ,…)
  • Tư vấn chọn nghề
  • Một số điều cần nhấn mạnh khi hướng nghiệp:

+ Không chọn nghề theo phong trào

+ Không đồng nhất năng lực hcoj tập với khả năng nghề nghiệp

+ Không chú ý đến mặt trái của nghề nghiệp

+ Không dựa vào cảm tính thiếu cơ sở khoa học

+ Không đặt mình vào hoàn cảnh, điều kiện hạn hẹp của địa phương

+ Khả năng chuyển nghề và việc làm khi cần thiết….”( Trích Tài liệu tập huấn cán bộ Đoàn về nghề nghiệp- việc làm & TL tham khảo- Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh- Ban điều hành đề án 103).

 

“ Giáo dục hướng nghiệp

Giáo dục hướng nghiệp là một bộ phận của giáo dục toàn diện giúp mỗi học sinh có sự hiểu biết về tính chất của ngành nghề mà mình hướng tới, biết phân tích thị trường hoạt động và tháo gỡ vướng mắc hoặc rèn luyện bản thân từ đó, mỗi học sinh tự xác định được đâu là nghề nghiệp phù hợp hoặc không phù hợp với mình”( theo nguồn: . https://gdnn.edu.vn/tag/gi%C3%A1o-d%E1%BB%A5c-h%C6%B0%E1%BB%9Bng-nghi%E1%BB%87p )

 

Mục tiêu và nhiệm vụ hướng nghiệp ở trường THPT:

* Mục tiêu:
Giáo dục hướng nghiệp nhằm phát triển và bồi dưỡng phẩm chất nhân cách nghề nghiệp cho học sinh, giúp các em hiểu mình, hiểu yêu cầu của nghề; định hướng cho học sinh đi vào những lĩnh vực mà xã hội đang có yêu cầu [5, tr.244].
* Nhiệm vụ:
K.K. Platonov đã đưa ra “Tam giác hướng nghiệp” như sau [38],[40]: Trong quyết định 126CP của Hội đồng Chính phủ, công tác hướng nghiệp ở các trường phổ thông gồm những nhiệm vụ sau:
+ Giáo dục thái độ lao động đúng đắn.
+ Tổ chức cho học sinh thực tập làm quen với một số nghề.
+ Tìm hiểu năng khiếu, khuynh hướng nghề nghiệp của từng học sinh để khuyến khích, hướng dẫn, bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp thích hợp nhất.
+ Động viên, hướng dẫn học sinh đi vào những nghề, những nơi đang can lao động trẻ tuổi có văn hóa…
Như vậy, giáo dục hướng nghiệp ở trường THPT có 3 nhiệm vụ cơ bản sau:
* Định hướng nghề nghiệp cho học sinh:

Định hướng nghề là việc thông tin cho học sinh về đặc điểm hoạt động và yêu cầu phát triển của các nghề trong xã hội, đặc biệt là những nghề và những nơi đang cần nhiều lao động trẻ tuổi có văn hoá, về yêu cầu tâm sinh lý của mỗi nghề, về tình hình phân công và yêu cầu điều chỉnh lao động ở cộng đồng dân cư, về hệ thống trường lớp đào tạo nghề của Nhà nước, tập thể và tư nhân.
Định hướng nghề gồm: Giáo dục nghề nghiệp và tuyên truyền nghề nghiệp.
– Nhiệm vụ của giáo dục nghề nghiệp:
+ Giúp học sinh làm quen với một số nghề cơ bản, phổ biến của địa phương và xã hội, đồng thời tìm hiểu xu thế phát triển các ngành nghề cùng với những yêu cầu tâm sinh lý do ngành, nghề đó đặt ra cho người lao động.
+ Tạo điều kiện ban đầu để học sinh phát triển năng lực tương ứng với hứng thú nghề nghiệp đã hình thành.
+ Giáo dục học sinh thái độ lao động đúng đắn, uốn nắn những biểu hiện lệch lạc trong dự định chọn nghề cuả học sinh.
– Nhiệm vụ của tuyên truyền nghề nghiệp:
+ Làm cho học sinh chú ý đến những nghề đang phát triển có nhu cầu cấp thiết về nhân lực, đang cần lực lượng lao động trẻ (công nhân kỹ thuật, công nghiệp, giao thông, du lịch, dịch vụ, doanh nghiệp…)
+ Giới thiệu các gương lao động dũng cảm, sáng tạo trong sản xuất và đời sống xã hội, qua đó điều chỉnh hứng thú, động cơ chọn nghề của học sinh.
* Tư vấn nghề nghiệp cho học sinh:
Tư vấn nghề nhằm giúp học sinh có thể định hướng nghề đúng đắn hơn hoặc sẽ chuẩn bị tốt hơn đối với việc xin được tuyển vào làm việc trong moat nghề nào đó. Để đảm bảo mặt này, nhà trường cần làm các nhiệm vụ cụ thể như: khảo sát, đánh giá các đặc điểm về thể chất, trí tuệ, hứng thú, hoàn cảnh… của học sinh, đối chiếu những đặc điểm đó với đặc điểm, yêu cầu của ngành nghề; trên cơ sở đó cho học sinh những lời khuyên về chọn nghề có căn cứ khoa học.
* Tạo điều kiện cho tuyển chọn nghề nghiệp:
Tuyển chọn nghề là xác định xem các đội tượng dự tuyển có sự phù hợp với một nghề cụ thể hay không để có quyết định tuyển hay không tuyển vào học hay làm việc.
Tuyển chọn nghề đi từ nghề/ nhóm nghề đến con người, xuất phát từ nghề/ nhóm nghề để chọn người vào học hay làm việc. Trong khi đó tư vấn nghề lại xuất phát từ con người để đi đến nghề nghiệp.
– Ý nghĩa của tuyển chọn nghề:
+ Tuyển chọn nghề giúp cho việc ngăn ngừa hay giảm bớt tai nạn lao động, đặc biệt trong giao thông vận tải.
+ Tuyển chọn nghề giúp con người đến được với nghề mà họ phù hợp, thành công trong nghề, yên tâm và gắn bó với nghề.
Trường phổ thông có nhiệm vụ cung cấp tư liệu về đặc điểm nhân cách của từng học sinh khi ra trường (đạo đức, học tập văn hoá, đánh giá học sinh dưới góc độ hướng nghiệp và bàn giao học sinh ra trường…).
Nhà trường góp ý kiến cho việc tuyển sinh vào các trường đào tạo nghề và tuyển chọn người lao động vào các lĩnh vực kinh tế xã hội được thuận lợi, chính xác, khoa học”( Nguồn: https://phongvanduhoc123.wordpress.com/2013/05/31/muc-tieu-va-nhiem-vu-cua-huong-nghiep-o-truong-thpt/  )

Tư­ vấn h­ướng nghiệp là hệ thống những biện pháp tâm lí - giáo dục nhằm đánh giá toàn bộ năng lực thể chất và trí tuệ của thanh thiếu niên, đối chiếu các năng lực đó với những yêu cầu do nghề hay nhóm nghề đặt ra đối với ngư­ời lao động, có cân nhắc đến nhu cầu nhân lực của địa ph­ương và xã hội( Nguồn:  https://m.facebook.com/TSTLHuynhVanSon/posts/818642001522193  ; http://www.vjol.info/index.php/sphcm/article/download/14790/13287  ).  ( xem thêm: Tư vấn hướng nghiệp- https://gdnn.edu.vn/tu-van-huong-nghiep/  )

 

“ TU VẤN NGHỀ

1, Khái niệm hoạt động tư vấn

“ Hoạt động tư vấn là hoạt động thu thập, xử lý thông tin, vận dụng kiến thức chuyện môn, phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, phương án, lập dự án và giám sát đánh giá, do các tổ chức chuyên môn, cá nhân thực hiện độc lập, khách quan theo yêu cầu của người sử dụng tư vấn”.

Hoạt động tư vấn phải tuân thủ các nguyên tắc nhất định như quy định liên quan của pháp luật, đạo đức nghề nghiệp, trung thực, khách quan,….

2, Tư vấn nghề

Là một hoạt động tư vấn, dựa vào những biện pháp tâm lý, giáo dục và y học nhằmđánh giá toàn diện năng lực thể chất và trí tuệ của đối tượng, trên cơ sở những yêu cầu của một nghề cụ thể, có tính đến nhu cầu của thị trường lao động, để đưa ra lời khuyên về chọn nghề phù hợp cho đối tượng.

3, Vai trò của cán bộ tư vân nghề

  • Giúp người lao động tìm được nghề phù hợp bằng cách cung cấp đủ thông tin và biết cách tự đánh giá bản thân.
  • Giúp các cơ sở dạy nghề triển khi các khóa đào tạo và môn học phù hợp với nhu cầu của người học và của thị trường lao động
  • Thiết lập mối quan hệ 4 bên: Người muốn học nghề- Trung tâm giới thiệu việc làm- cơ sở dạy nghề- doanh nghiệp.

4, Nhiệm vụ của cán bộ tư vấn nghề

  • Hướng dẫn chọn nghề, phối hợp với hoạt động hướng nghiệp của các trường THCS, THPT.
  • Cung cấp các thông tin về cơ hội việc làm( ở địa phương, vùng, quốc gia)
  • Giới thiệu đối tượng đến cơ sở dạy nghề phù hợp
  • Giới thiệu các nguồn hỗ trợ học nghề
  • Tổ chức tham quan doanh nghiệp.
  • Cần nhớ: 2 kếnh quan trọng khi tư vấn nghề

+ Thông tin cá nhân

+ Thông tin về nghề nghiệp, cơ sở đào tạo và việc làm.

5, Bản mô tả nghề

Khi tư vấn nghề, có thể dùng “ bản mô tả nghề” để minh họa về một nghề cụ thể, ví dụ:

  • Tên nghề
  • Kiểu quan hệ của nghề( người- người; người kỹ thuật,…)
  • Đối tượng lao động
  • Công cụ lao động
  • Hình thức tổ chức lao động
  • Điều kiện lao động
  • Rủi ra nghề nghiệp
  • Điều kiện tuyển chọn( chống chỉ định về sinh lý, bệnh lý,….)
  • Nơi có thể hành nghề và khả năng thăng tiến.

Cơ sở đào tạo” ….”( Trích Tài liệu tập huấn cán bộ Đoàn về nghề nghiệp- việc làm & TL tham khảo- Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh- Ban điều hành đề án 103).

 

Tìm hiểu thêm về  “ Đổi mới giáo dục hướng nghiệp”: https://tinyurl.com/y7rzhh7q

- http://www.huongnghiep.com.vn/