Danh sách bài viết

Phát hiện mới về hiến sinh người: Giúp củng cố quyền lực trong xã hội phân hóa giai cấp

Cập nhật: 30/04/2016 | Lượt xem: 33

Hình thức hiến sinh con người là đặc trưng trong nhiều xã hội loài người sớm như Đức, Ả Rập, Thổ Nhĩ Kỳ, Inuit, châu Phi, Trung Quốc và Nhật Bản, hay ở Bắc, Trung và Nam Mỹ nhưng tư liệu khảo cổ học không dễ phân biệt giữa người chết do hiến sinh với bất kỳ cái chết do bạo lực nào khác. Vì vậy, Joseph Watts ở Đại học Auckland, New Zealand và các đồng nghiệp tập trung nghiên cứu các nền văn hóa Nam Đảo, bởi các nền văn hóa này vốn cùng chung nguồn gốc, và đã có nhiều khảo sát kỹ lưỡng. Họ đã phân tích từ dữ liệu và các quan sát trên 93 nền văn hóa Nam Đảo, trải dài từ Đài Loan đến Madagascar, từ New Zealand, qua Hawaii đến đảo Phục Sinh.

  Một nghi lễ hiến sinh người ở người Aztec.
Một nghi lễ hiến sinh người ở người Aztec. (Bản vẽ của Giulio Ferrario's, 1843).

Tôn giáo tín ngưỡng ở khu vực này rất đa dạng nhưng có điểm chung là nghi lễ hiến sinh được thực hành khá phổ biến – xuất hiện ở 43% các nền văn hóa này. Trong số các nền văn hóa Nam Đảo được khảo sát, các nhà nghiên cứu nhận thấy chỉ 5 trong số 20 xã hội nguyên thủy có nghi lễ hiến sinh, còn tới 18 trong số 27 xã hội có phân hóa giai cấp có nghi lễ hiến sinh. Như vậy, càng ở các xã hội nguyên thủy, con người càng ít có khả năng bị chọn để hiến sinh. Trong khi đó, ở các xã hội phân hóa giai cấp, một cá nhân thuộc tầng lớp thấp rất có khả năng bị chọn làm nạn nhân cho nghi lễ hiến tế.

Từ thống kê trên, các nhà khoa học đi tới phân tích và xác thực giả thuyết rằnghiến sinh người góp phần "ổn định sự phân tầng xã hội mới hình thành, và thúc đẩy chuyển giao tới những hệ thống giai tầng kế cận". Nhóm tác giả cho biết thêm: "Trong khi các lý thuyết tiến hóa của tôn giáo tập trung vào các chức năng mang tính đạo đức và hữu ích xã hội (prosocial) của tín ngưỡng, kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy mối liên kết tàng ẩn giữa tôn giáo và sự tiến hóa của các xã hội phân tầng hiện đại".

Ở đây có sự đan xen giữa vai trò của tôn giáo và ảnh hưởng của quyền lực chính trị, "ví dụ, ở Polynesia, thường có niềm tin rằng tù trưởng là hậu duệ của đấng tối cao. Nghi lễ hiến sinh thường được đại diện tầng lớp trên trong xã hội như tù trưởng hoặc các chức sắc tôn giáo tổ chức ra bằng cách chọn một người ở tầng lớp thấp trong xã hội như nô lệ hoặc tù nhân để hiến tế", Watts nói.

"Một cái chết được coi là hiến sinh khi nó có yếu tố tôn giáo thúc đẩy. Tuy rằng khi hiến sinh không được sử dụng để kiểm soát (quyền lực) trong xã hội hiện đại nhưng các tôn giáo vẫn sử dụng chức năng này một cách rộng rãi. Nghiên cứu của chúng tôi nhấn mạnh rằng tôn giáo dễ dàng bị lợi dụng bởi các tầng lớp chức sắc trong xã hội và trở thành một công cụ xây dựng và duy trì kiểm soát xã hội – hiến sinh người được sử dụng như một phương tiện kiểm soát xã hội là minh chứng rùng rợn cho điều này", Watts nhận định.

Mặc dù nghiên cứu rất có ý nghĩa với các hệ thống chính trị hiện đại, nhưng nghiên cứu này không tiến hành khảo sát những phán xử dưới thời vua Luis XIV. Ông nói thêm: "Trong nghiên cứu này, chúng tôi không tìm thấy dấu vết của các nghi lễ hiến sinh trong xã hội hiện đại, mặc dù đó thực sự là một vấn đề rất thú vị".

Theo tiasang

Đại dương hấp thụ 50% CO2 phát thải

Khoa học sự sống

Khoảng 50% tổng lượng khí CO2 do con người thải ra kể từ cuộc cách mạng công nghiệp đã hoà tan vào các đại dương của thế giới, ảnh hưởng xấu tới các sinh vật biển.

Mặt biển dâng cao

Khoa học sự sống

Các khoa học gia nói rằng các số liệu đo đạc do vệ tinh và máy bay cung cấp cho thấy rằng mặt biển đã lên cao trong 10 năm qua với tốc độ nhanh nhất trong vòng nửa thế kỷ nay. Theo các nhà nghiên cứu, nguyên nhân của hiện tượng này là việc cá

Hé lộ bí ẩn của loài cá lớn nhất thế giới

Khoa học sự sống

Các thẻ điện tử công nghệ cao gắn trên lưng cá mập voi - loài cá lớn nhất thế giới - đã tiết lộ hành trình và địa điểm kiếm ăn của chúng.

Chụp được hình ảnh con mực khổng lồ

Khoa học sự sống

Các nhà khoa học Nhật Bản đã thu được những bức ảnh đầu tiên của một trong các sinh vật bí ẩn nhất dưới đại dương sâu thẳm - con mực khổng lồ. Cho đến nay, thông tin duy nhất về hành vi của các sinh vật này - có chiều dài tới 18 mét - đều d

Nghiên cứu về sinh vật từng sống sâu dưới đại dương

Khoa học sự sống

Những sinh vật kỳ lạ sống tại môi trường sâu dưới biển đang được các nhà khoa học nghiên cứu, có thể cho biết về lịch sử tiến hoá khác với sự sống trên trái đất và mang lại dấu hiệu về khả năng tồn tại sự sống trên các hà

Phát hiện những sinh vật biển lạ

Khoa học sự sống

Nhóm các nhà khoa học Mỹ chuyên nghiên cứu những vùng biển sâu đã phát hiện tại vùng vịnh Mexico một số loài sinh vật biển, mà theo họ trước nay chưa hề được nhìn thấy. Nhờ trợ giúp của những camera chuyên dụng, c

San hô Việt Nam có thể so sánh với san hô thế giới

Khoa học sự sống

Với số lượng khoảng 400 loài san hô khác nhau thuộc 80 giống loài, 17 họ khác nhau, khu hệ san hô biển Việt Nam có thể so sánh với những vùng san hô đa dạng nhất trên thế giới.

Dự báo tình trạng các đại dương

Khoa học sự sống

Cung cấp cho toàn cầu những bản tin dự báo về tình trạng của các đại dương trong vòng 15 ngày, tương tự như đối với khí quyển: đó là tham vọng của dự án Mercator. Dự án Mercator đã được thành lập cách đây 10 năm bởi một nhóm nhà đại dươ

Phát hiện loài sâu biển mới

Khoa học sự sống

Một nhóm nhà khoa học Anh và Thụy Điển vừa phát hiện được một loài sâu biển mới trên xác một con cá voi tại Biển Bắc, trên lãnh hải của Thụy Điển.

Tìm hiểu về Hoa huệ biển

Khoa học sự sống

Hoa huệ biển (Endoxocrinus parrae) mang tên này do giống hệt một loài hoa bám dưới đáy đại dương. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu Mỹ, đây là một loài động vật da gai tương tự như loài nhím biển, có khả năng chạy trốn trướ